02/10/2013 13:30

Nhân cách học sinh được hình thành qua hai con đường cơ bản: con đường dạy học trên lớp và con đường hoạt động ngoài giờ lên lớp. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (HĐGDNGLL) là một bộ phận hữu cơ của quá trình giáo dục ở nhà trường phổ thông trung học cơ sở (THCS). Đó là những hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa ở trên lớp. HĐGDNGLL là sự tiếp nối hoạt động dạy học trên lớp, là con đường gắn lý thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, góp phần hình thành tình cảm, niềm tin và sự phát triển nhân cách cho các em. HĐGDNGLL là điều kiện thuận lợi để học sinh phát huy vai trò chủ thể của mình trong hoạt động, nâng cao tính tích cực hoạt động rèn luyện nhân cách phát triển toàn diện.

1. Mục tiêu của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp:

HĐGDNGLL ở trường THCS hướng đến những mục tiêu sau đây:

- Củng cố và khắc sâu những kiến thức của các môn học, mở rộng và nâng cao hiểu biết cho học sinh về các lĩnh vực của đời sống xã hội, làm phong phú hơn vốn tri thức kinh nghiệm hoạt động tập thể của học sinh.

- Rèn luyện các kỹ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi học sinh trung học cơ sở như: kỹ năng giao tiếp ứng xử có văn hóa, kỹ năng tổ chức quản lý và tham gia các hoạt động tập thể với tư cách là chủ thể hoạt động, khả năng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, củng cố phát triển các hành vi, thói quen tốt trong học tập, lao động và công tác xã hội.

- Bồi dưỡng thái độ tự giác, tích cực tham gia các hoạt động tập thể và hoạt động xã hội, hình thành tình cảm chân thành, niềm tin trong sáng với cuộc sống, với quê hương đất nước, có thái độ đúng đắn với các hiện tượng tự nhiên và xã hội.

Từ mục tiêu của HĐGDNGLL, cho thấy việc rèn luyện kỹ năng cho học sinh là yêu cầu rất cơ bản trong quá trình các em tham gia hoạt động, đòi hỏi người giáo viên phải linh hoạt trong việc sử dụng các phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động. Việc thay đổi các phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động trong một chủ đề hoạt động cụ thể sẽ tạo điều kiện hình thành và phát triển các kỹ năng cơ bản ở học sinh. Đó cũng là giải pháp rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh, tức là những kỹ năng - theo tổ chức UNICEF - mang tính tâm lý xã hội và giao tiếp cá nhân giúp cho con người đưa ra những quyết định có cơ sở, giao tiếp một cách có hiệu quả, phát triển những kỹ năng tự xử lý và quản lý bản thân nhằm giúp họ có một cuộc sống lành mạnh và có hiệu quả.

2. Thực tiễn tổ chức HĐGDNGLL ở trường THCS hiện nay:

Thực tế, nhiều trường THCS đã chú ý cải tiến về nội dung và hình thức hoạt động  nhằm nâng cao hiệu qủa giáo dục và thu hút  được sự tham gia của học sinh. Song những  cải tiến đó chỉ là bộ phận thiếu tính hệ thống và nhất là chưa khai thác hết tiềm năng của  học sinh. Do đó vai trò chủ thể hoạt động của  học sinh nhiều khi bị mờ nhạt, nhất là trong  các tiết sinh hoạt. Giáo viên thường lặp đi  lặp lại một vài hình thức hoạt động đơn giản  như: sơ kết lớp, vui văn nghệ, tuyên dương  khen thưởng học sinh, ...

Nội dung hoạt động  ít thay đổi, hình thức hoạt động thiếu tính đa  dạng. Vì vậy dễ gây sự nhàm chán, tạo bầu  không khí uể oải trong hoạt động của học  sinh. Hơn nữa, trong những năm gần đây, tình trạng thanh, thiếu niên, đặc biệt là học  sinh trung học cơ sở, phạm pháp ngày càng  gia tăng và mức độ nghiêm trọng của nó đã  đến mức báo động. Học sinh THCS dễ rơi  vào những tệ nạn xã hội và góp phần ảnh  hưởng đến môi trường học đường. Có rất  nhiêu nguyên nhân dẫn đến tình trạng này,  nhưng một trong những nguyên nhân chính  đó là học sinh ngày nay rất thiếu về các kỹ  năng sống cần thiết. Tình trạng thiếu kĩ năng  sống đang khiến giới trẻ gặp lúng túng trong  việc giải quyết các vấn đề của bản thân, của  nhóm; từ  đó dẫn đến trạng thái khủng hoảng  tâm lí khi thiếu một bản lĩnh vững vàng và kĩ  năng ứng phó.  Nếu như có một chương trình hoạt động  phong phú, có sự định hướng tốt của giáo  viên, với vai trò chủ động của học sinh thì chắc chắn các hoạt động sẽ mang lại tác dụng giáo dục tốt cho các em. Chính vì vậy,  việc nâng cao nhận thức về đổi mới phương  pháp tổ chức HĐGDNGLL cho học sinh  và tiến hành đổi mới phương pháp tổ chức  HĐGDNGLL thực sự là yêu cầu quan trọng  trong quá trình đổi mới giáo dục phổ thông.

3. Phương hướng đổi mới

3.1. Trước hết, phải đa dạng hóa các  hình thức HĐGDNGLL, khắc phục tính chất đơn điệu, lặp đi lặp lại một vài hình thức đã  quá quen thuộc với học sinh và gây ra nhàm  chán, tẻ nhạt đối với các em. Để thực hiện  phương hướng này cần cụ thể hóa ở những điểm sau:

- Nắm thật chắc mục tiêu giáo dục của  từng hoạt động cụ thể. Mục tiêu đó định  hướng cho giáo viên trong việc xây dựng  nội dung và hình thức hoạt động nhưng phải  đảm bảo tính thống nhất và mối liên hệ chặt  chẽ giữa các nội dung hoạt động của các tuần  với nhau.

- Lựa chọn các hình thức hoạt động phù  hợp với nội dung của tuần, của tháng. Những  hình thức này có thể được thay đổi hoặc nhắc  lại ở mỗi chủ điểm giáo dục tháng. Điều đó sẽ  có tác dụng giúp các em thực hiện HĐGDNGLL  một cách linh hoạt chủ động hơn.

- Gắn đổi mới các hình thức hoạt động với  đổi mới phương pháp tổ chức HĐGDNGLL.  Điều này thể hiện ở chỗ tăng cường tính chất  tương tác, tính sáng tạo của học sinh khi tham gia hoạt động. Tính sáng tạo là công  cụ nhận thức thiết yếu giúp học sinh nâng  cao hiểu biết của mình qua hoạt động. Đổi  mới phương pháp tổ chức HĐGDNGLL là phải  khuyến khích tính sáng tạo của học sinh.

3.2. Đổi mới phương pháp HĐGDNGLL  cần hướng vào việc phát triển tính chủ động,  tính tích cực của học sinh, khả năng hoạt  động độc lập, khả năng tự đề xuất và giải  quyết vấn đề trong hoạt động cũng như khả  năng tự kiểm tra đánh giá kết quả của các  em. Đó là khả năng tự quản HĐGDNGLL  của học sinh. Tự quản HĐGĐNGLL tạo điều  kiện cho học sinh phát huy tinh thần trách  nhiệm trong việc tham gia và điều khiển hoạt  động của tập thể. Vì vậy, đổi mới phương  pháp tổ chức HĐGDNGLL phải kiên quyết  khắc phục tính áp đặt, bao biện, làm thay học  sinh. Cụ thể là:

- Phải đưa học sinh vào những tình  huống cụ thể với những công việc được giao cụ thể. Có như vậy mới giúp các em có điều  kiện trưởng thành.

- Phát huy cao độ khả năng của đội ngũ  cán bộ lớp, đồng thời khéo léo lôi cuốn mọi  thành viên trong lớp cùng tham gia vào các  khâu của qui trình hoạt động.

3.3. Đổi mới phương pháp tổ chức HĐGDNGLL theo phương hướng tăng  cường vận dụng thiết bị và phương tiện dạy  học các môn học.

- Trong điều kiện hiện nay, việc huy  động sử dụng các thiết bị và phương tiện  dạy học của một số môn vào hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là cách làm thể hiện  sự sáng tạo và linh hoạt. Những phương tiện dạy học của các môn học được dùng cho  HĐGĐNGLL có thể là: bản đồ giáo khoa, tranh ảnh, băng hình, sơ đồ biểu bảng.

- Các phương tiện và thiết bị dạy học có  thể có sẵn ở trường hoặc do giáo viên làm,  hoặc học sinh sưu tầm được. Vì vậy với bất  kỳ hoạt động nào khi tổ chức thực hiện cũng  phải phối hợp nhiều loại thiết bị và phương  tiện dạy học từ nhiều nguồn.

3.4. Đổi mới đánh giá kết quả hoạt động  cũng là yêu cầu cần thiết trong quá trình đổi  mới phương pháp tổ chức HĐGDNGLL.

- Khi đánh giá phải so sánh mục tiêu, đối  chiếu với mục tiêu để xem xét mức độ hoạt  động của học sinh. Bởi vì đánh giá là hình  thức giúp học sinh tự nhìn nhận những tiến  bộ cũng như những tồn tại cần khắc phục  trong quá trình tham gia và điều khiển hoạt  động.

- Đánh giá hoạt động cần nhấn mạnh kỹ  năng và hành vi, coi đó là yêu cầu cơ bản cần  đạt được trong hoạt động. Học sinh được chủ  động tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau.