Bản trường ca về lịch sử - văn hóa đất Thăng Long

 Trường ca Người Hà Nội cũng như nhiều tác phẩm âm nhạc khác đã dựng lên một cách chính xác, xúc động và “sáng lòa” chân dung dân tộc Việt Nam. Đó không phải chân dung của một thời mà là chân dung của mọi thời.

 Ca khúc: Người Hà Nội

Sáng tác: Nguyễn Đình Thi
Thể hiện: Trọng Tấn
-----

Nguyễn Đình Thi viết bản trường ca Người Hà Nội vào đầu năm 1947, khi Hà Nội và cả nước, một lần nữa đứng lên tiến hành cuộc kháng chiến vệ quốc vĩ đại. Nguyễn Đình Thi là một người lính nghệ sỹ đứng trong cuộc kháng chiến đó. Ông đã nhìn Hà Nội trong con mắt vừa là của một nhà văn hóa vừa là của một chiến sỹ đấu tranh cho độc lập dân tộc. Bởi thế, mở đầu bản trường ca về Hà Nội là những giai điệu và ca từ thẳm sâu, tinh tế, hào hoa và chứa đựng tinh thần của lịch sử và văn hóa của Thăng Long ngàn năm văn vật:

Đây Hồ Gươm, Hồng Hà, Hồ Tây
Đây lắng hồn núi sông ngàn năm
Đây Thăng Long, đây Đông Đô, đây Hà Nội, Hà Nội mến yêu
.....

Hà Nội đẹp sao. Ôi nước Hồ Gươm xanh thắm lòng.
Bóng Tháp Rùa thân mật êm ấm lòng
Hà Nội vui sao. Những cửa đầu ô.
Tíu tít gánh ghồng đây Ô Chợ Dừa, kia Ô Cầu Dền làn áo xanh nâu Hà Nội tươi thắm

Đây lắng hồn núi sông ngàn năm...

Bản trường ca này mặc dù chỉ viết cho một giai đoạn lịch sử của Hà Nội chống lại thực dân Pháp nhưng đã dựng lên một cách chính xác những thăng trầm của lịch sử gần 1000 năm Thăng Long. Trong gần 1000 năm ấy, đã bao lần sự yên bình của Thăng Long bị chà đạp, đã bao lần nền văn hóa Thăng Long bị đe dọa và cũng bao lần người Thăng Long đứng lên tiến hành kháng chiến bảo vệ mảnh đất Thăng Long. Và lần nào cũng vậy, văn hóa Thăng Long và ý chí quật khởi của con người Thăng Long đều chiến thắng.

Khi những giai điệu mở đầu của trường ca như mở ra một cuộc sống yên bình, tươi đẹp, như mở ra những tầng lớp của văn hóa ngàn năm thì những đội quân xâm lược xuất hiện. Và những người con yêu độc lập, tự do của mảnh ngàn năm văn vật nhất tề đứng dậy với hào khí Thăng Long cùng với những ngôi nhà, những ruộng vườn và những sông hồ của mình để bảo vệ nền độc lập của dân tộc:

Hà Nội cháy, khói lửa ngập trời
Hà Nội hồng ầm ầm rung
Hà Nội vùng đứng lên! Hà Nội vùng đứng lên!
Sông Hồng reo, Hà Nội vùng đứng lên

Và đúng như lịch sử của mảnh đất ngàn năm văn vật này, hòa bình lại trở về với từng gốc cây, từng ngôi nhà, từng lối phố, từng hồ nước và từng con sông. Chúng ta thấy nhịp của cuộc sống độc lập và tự do reo vang và vươn rộng trong những giai điệu cuối của trường ca:

Bóng cờ bát ngát ngày vui nước non reo cười trên môi Người cười
Tiếng cười
Ngày về chiến thắng

Bóng Tháp Rùa thân mật êm ấm lòng...

Trong giai đoạn này, những suy tưởng về đất nước với văn hóa và lịch sử trong con người văn hóa và chiến sỹ của Nguyễn Đình Thi là một sự thống nhất. Năm 1948, Nguyễn Đình Thi sáng tác bài thơ nổi tiếng Đất nước. Tôi nhận thấy cả về ca từ và giai điệu trong trường ca Người Hà Nội với ngôn từ và nghịp điệu của bài thơ Đất nước là một. Mở đầu bài thơ Đất nước, Nguyễn Đình Thi viết:

Sáng mát trong như sáng năm xưa
Gió thổi mùa thu hương cốm mới
Tôi nhớ những ngày thu đã xa
Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may

Một không gian văn hóa với những vẻ đẹp cổ kính và sâu thẳm của Hà Nội mở ra. Đấy là tinh thần của Hà Nội. Và cũng như trong trường ca Người Hà Nội, giặc ngoại xâm xuất hiện và những con người có tâm hồn đẹp và mang khát vọng lớn lao về hòa bình của đất Thăng long lại đứng lên bảo vệ lấy độc lập, tự do và bảo vệ nền văn hóa của mảnh đất ngàn năm văn vật này:

Súng nổ rung trời giận dữ
Người lên như nước vỡ bờ

Nước Việt Nam từ máu lửa Rũ bùn đứng dậy sáng lòa!

Tất cả những điều tôi vừa nói đã tạo nên chân dung của dân tộc Việt Nam. Chân dung của một dân tộc luôn luôn mang trong trái tim minh lòng nhân ái, yêu Cái đẹp và không bao giờ khuất phục trước mọi thế lực đen tối.

Nước Việt Nam từ máu lửa
Rũ bùn đứng dậy sáng lòa!

	Xin vẽ lại chân dung Nguyễn Đình Thi
	Nghe Nguyễn Đình Thi kể chuyện "Người Hà Nội"
	Chất "elite" trong sáng tạo của Nguyễn Đình Thi

Và bây giờ Hà Nội, mảnh đất ngàn năm văn hiến đang vang lên như những giai điệu mở đầu của trường ca Người Hà Nội và sẽ vang lên mãi mãi như thế:

Đây Hồ Gươm, Hồng Hà, Hồ Tây
Đây lắng hồn núi sông ngàn năm
Đây Thăng Long, đây Đông Đô, đây Hà Nội, Hà Nội mến yêu
…………….

Hà Nội đẹp sao. Ôi nước Hồ Gươm xanh thắm lòng.
Bóng Tháp Rùa thân mật êm ấm lòng

• Minh Luận